Recensie "The Correspondent" - Virginia Evans

☆ ☆ ☆
Ik hou wel eens van niet-traditionele vertelstijlen in boeken. Spelen met chronologie, een verhaal in een verhaal (in een verhaal), fictie vermomd als non-fictie, dagboeken, het kan allemaal.

In The Correspondent van Virginia Evans (eigenlijk Virginia Ficker, maar in Amerika nemen vrouwen heel vaak de naam van hun man over) zijn het brieven. Het hoofdpersonage is de 73-jarige Sybil Van Antwerp (eigenlijk Stone, maar in Amerika nemen vrouwen heel vaak de naam van hun man over, en houden die zelfs nadat ze terug uit elkaar zijn gegaan).

Sybil was getrouwd met de Belg Daan Van Antwerp; ze kregen drie kinderen samen. Daan had nog een broer, Lars, die op zijn beurt trouwde met de beste vriendin van Sybil, Rosalie. Sybil en Daan zijn op een bepaald moment gescheiden, en ondertussen zijn hun kinderen groot en hebben ze zelf kinderen, uitgezonderd hun middelste kind Gilbert, die heel jong verongelukt is.

Dit ontdek je allemaal terwijl je de brieven leest. Sybil schrijft van jongs af aan al brieven, niet alleen naar familie, vrienden en kennissen, maar ook bijvoorbeeld naar bekende schrijvers van de boeken die ze gelezen heeft. Zo ontwikkelt ze zelfs een goede relatie met een paar. We pikken in op haar "verhaal" in juni 2012, en de brieven lopen door tot januari 2022. We lezen niet alleen de brieven - en ook e-mails! - die ze zelf schrijft, maar ook de antwoorden die ze krijgt.

Veel meer over de inhoud vertellen zou teveel verklappen, want Sybil heeft wel wat geheimen om zich heen, vooral wat betreft een reeks brieven die ze schrijft naar een voor ons onbekend persoon, maar dan toch niet verstuurt. Haar passie wat betreft het schrijven van brieven is in constante strijd met haar ouder worden; haar zicht is langzaam aan het verdwijnen, en haar grootste angst is dat ze blind wordt: "I wonder what I will do when I am no longer able to see. I am much too old a dog for the learning of a new trick, like braille or dictation. I suppose, like a fish plucked from the pond and left on a sunbaked deck, I'll probably die." (p 57)

Het is net die angst voor de dood waardoor ze schrijft. Brieven blijven bestaan, zelfs na je dood, en Sybil vindt het verschrikkelijk dat mensen na een paar generaties al volledig vergeten worden; dat deed me denken aan de Pixar-film Coco, waar de geesten van de doden maar zo lang in het dodenrijk mogen blijven als er nog iemand levend zich hen herinnert.

Sybil heeft een duidelijk wereldbeeld, ze zoekt naar orde en structuur, en veroordeelt sensatiemedia, slechte journalistiek en vooroordelen. Tussen de regels door herken je het thema nature vs nurture: zijn de mensen zoals ze zijn doordat ze altijd zo geweest zijn, of doordat ze zo zijn grootgebracht? Sybil is immers geadopteerd en gaat op zoek naar haar afkomst, want: "When you find a place for yourself in the world, it feels like music." (p 230)

The Correspondent is met momenten grappig maar ook tragisch. Elke briefschrijver heeft een unieke stem, en na verloop van tijd - ook wel door de context natuurlijk - hoef je niet meer eerst te spieken naar de handtekening om te weten van wie de brief komt. Sybil maakt uiteraard vanalles mee in de tien jaar dat we haar volgen. Het blijft een fictief verhaal maar door het medium van de brieven en de regelmatige vermelding van echte schrijvers (en zelfs ook George Lucas) krijgt het een hoger niveau van realisme.

Aan het einde komen we alles te weten: Sybils geheim, en voor wie de onverstuurde brieven bedoeld waren. Maar eerlijk gezegd was het allemaal niet zo'n grote verrassing. We hebben het boek gelezen voor de leesclub, en daar stelden we ons de vraag: zou dit verhaal overeind zijn gebleven als een normale roman, dus zonder die briefstructuur? In deze versie is er immers veel dat de personages niet neerschrijven. De brieven zijn momentopnames in een grote puzzel, dus het lijkt alsof je nooit zo diep kunt gaan als in een traditioneel verhaal.

Toch is het een tof boek om te lezen, alsof je werkelijk aan het snuffelen bent in een hoop gevonden brieven. Het was bijvoorbeeld leuk om stapsgewijs alle stambomen bij elkaar te puzzelen, en bij Sybil had ik een beeld in mijn hoofd van de Golden Girls actrice Estelle Getty, het pittige oude vrouwtje dat gewoon haar eigen ding doet.

Recensie "De Vliegeraar" - Khaled Hosseini

☆ ☆ ☆ ☆
Na meer dan twintig jaar is het misschien toch wel eens tijd geworden om De vliegeraar van Khaled Hosseini te lezen. De hype is ondertussen wel gaan liggen, denk ik, hoewel Afghanistan nog steeds in de schijnwerpers staat en verhalen als deze zich nog altijd voordoen.

Ik voel me als één van de weinigen die het boek nog niet gelezen hebben, maar ik zal er toch niet al te veel over verklappen. Hosseini vertelt het verhaal van Amir en Hassan, twee jongens van vergelijkbare leeftijd. In de ogen van de Afghanen is Amir de "goede" jongen, van het juiste bloed; Hassan daarentegen is een Hazara, en sjiiet die dus voor niets anders goed is dan een veredelde slaaf te zijn bij de échte Afghanen. Hassans vader Ali is zo'n beetje de "butler" van Amirs vader, net zoals Ali's vader dat was bij Amirs grootvader, en Hassan zal zijn voor Amir zodra ze opgegroeid zijn en een eigen huishouden hebben.

Maar Amir en Hassen zijn goede vrienden en speelmakkers. Zoals de titel doet vermoeden speelt de kunst van het vliegeren een grote rol. Tijdens een vliegertoernooi loopt het echter mis en wordt er een kloof gecreëerd tussen Amir en Hassan, waardoor ze uit elkaar groeien en zelfs in totaal andere werelden terechtkomen. Uiteindelijk zorgt het lot ervoor dat Amir terugkeert naar de wereld van Hassan; een wereld die er ondertussen ook heel anders uitziet dan in hun jeugd.

En meer ga ik er niet over vertellen, uitgezonderd dat er bloed vloeit. Hoe kan het ook anders in een wereld zo anders dan de onze, waar religie nog wél het belangrijkste is dat er bestaat en waar heel je leven om draait en die elke stap die je zet bepaalt. En waar heel veel geweld wordt gebruikt om dat ook af te dwingen. Het boek is zeker nog relevant, want om eerlijk te zijn, veel is er daar toch niet veranderd in twintig jaar?

Het duurde best lang eer ik vertrokken geraakte in dit boek. Halverwege legde ik het opzij om even iets anders te lezen. Toen ik ernaar terugkeerde, had ik eindelijk het gevoel er goed in te zitten en de kwaliteiten van Hosseini als schrijver te onderkennen. Er liggen nog twee boeken van hem klaar, maar ik ga toch opnieuw wat pauze nemen van deze Afghaanse literatuur voor ik me daaraan waag, en eerst terug wat luchtigere dingen lezen.

Recensie "De Verscheurde Staten van Amerika" - Johan Op de Beeck

☆ ☆ ☆ ☆
Een tijdje terug zag ik in een weekendkrant een aanbieding met korting voor De Verscheurde Staten van Amerika van Johan Op de Beeck. Aanleiding van dit verslag over de Amerikaanse burgerloorlog was de bestorming van het Capitool op 6 januari 2021. Vooral de subtitel vond ik interessant klinken: "de rol van België en het gevaar voor een nieuwe burgeroorlog".

Ik ben af en toe wel te vinden voor een goede non-fictie, en dit thema sprak me wel aan. Dus leende ik het boek in de bib en las het op een goede drie weken uit.

Op de Beeck legt alles heel helder uit, maar persoonlijk vind ik zijn schrijfstijl ook niet héél geweldig. Hij grijpt regelmatig terug naar ouderwetse zegswijzen en spreekwoorden die heel clichématig aanvoelen. Ik had iets moderner taalgebruik verwacht.

Hij heeft me wel een paar keer versteld doen staan met zijn verhaal. Bijvoorbeeld hoe hij het belang van religie in de Verenigde Staten ontdekte tijdens een reis met zijn gezin; ik heb nu nog minder zin om daar naartoe te reizen... Maar vooral het historisch aspect: hij heeft enkele Belgische emigranten opgezocht en niet alleen hun kant van het verhaal verteld, maar ook de standpunten van koning Leopold I, die eigenlijk de afscheiding van de zuidelijke staten steunde. Hij slaagt er zelfs in om bij de lezer een beeld te scheppen van de wereld waarin de staten tóch opgesplitst zouden zijn, en dat dit misschien op een of andere manier toch beter was geweest en veel miserie had kunnen voorkomen.

Wat ik heel grappig vond, was een stuk over die emigranten, en hoe de Belgen in Amerika op precies dezelfde manier werden bekeken als hoe Vlamingen vandaag de dag vaak denken over andere immigranten die in ons land komen wonen. Die Belgen werden immers verweten "dat ze zich niet hadden aangepast aan het land, het klimaat, de gewoonten ... omdat ze met een paar honderd bij elkaar waren, leek het voor hen alsof ze het vaderland niet hadden verlaten ... in een land waarvan ze het vertikten de taal te leren."

In ieder geval was het heel interessant om het verloop van die burgeroorlog eens door te nemen. Het boek staat ook vol fotomateriaal zodat we ook gezichten kunnen plakken op welbekende namen zoals bijvoorbeeld generaals Lee en Grant.  Wat vooral opviel is dat het eigenlijk niet draaide om het afschaffen van de slavernij; dat is er uiteindelijk wel bij gekomen, maar de oorspronkelijke aanleiding was het verzet tegen de uitslag van de presidentsverkiezingen en het beleid van de republikeinen. Het lijkt alsof de agenda's van democraten en republikeinen door die oorlog volledig zijn omgewisseld: Lincoln was net de liberale, terwijl vandaag de dag de republikeinen net het conservatiefst zijn.

Na het relaas over de oorlog keert Op de Beeck terug naar onze moderne tijd, met verwijzingen naar 9/11, Obama, de onrust onder het Amerikaanse volk en hoe het eigenlijk gekomen is dat een man als Trump aan de macht is geraakt. Mocht Op de Beeck ooit een boek uitbrengen waar hij dieper in gaat op de regeerperiodes van Trump, dan ben ik daar ook wel benieuwd naar...

Recensie "The Midnight Train" - Matt Haig

☆ ☆ ☆ ☆

Na The Midnight Library komt Matt Haig met een nieuw fantasievol verhaal dat de grens met het young adult genre heel dicht benadert. Vorige keer zag het hoofdpersonage al haar andere mogelijke levenslopen in een soort multiversum. The Midnight Train is minder origineel en meer te vergelijken - het doet dat ook zelf - met A Christmas Carol van Charles Dickens (en in het verlengde daarvan de film Family Man met Nicolas Cage...)

Wilbur Budd sterft op 81-jarige leeftijd. In zijn laatste momenten verwijt hij zichzelf dat hij de vrouw van zijn leven, Maggie, heeft laten ontglippen. Hij wordt zelfs met de neus op de feiten gedrukt wanneer hij in het vagevuur wordt opgepikt door de Middernachttrein, die ervoor zorgt dat zijn hele leven voor zijn ogen voorbij flitst. Van jonge knaap tot oude man krijgt Wilbur te zien welke momenten in zijn leven - zowel goede als slechte - bepalend waren. Dan verzint hij een plan waarmee hij misschien de loop van zijn leven kan veranderen.

Dit boek zal niet iedereen aanstaan. Sommige mensen vinden het vast te zoetsappig, niet gelaagd genoeg, te prekerig, te simpel, geen boek voor volwassenen... Sorry, maar dat maakt het in mijn ogen net zo geweldig. Ik heb er minder van genoten dan van The Midnight Library, het voelde inderdaad iets te gimmicky daarvoor, maar de reis van Wilbur Budd en zijn transformatie van een man die alleen maar aan zijn carrière en geld verdienen denkt naar iemand die eindelijk liefde, relaties en zijn gezinsleven op de eerste plaats zet, is gewoon een mooi verhaal.

Er zijn dan ook twee soorten mensen op de wereld: het soort waarbij hun job hun leven is, en het soort waarbij hun werk alleen een noodzakelijk kwaad is om hun échte leven te kunnen leiden. Ik zit duidelijk in die tweede groep en daarom zal ik ook boeken - zoals deze - blijven lezen, met mijn eigen vrouw en haar eigen boeken aan mijn zijde.

Recensie "Not All Fairy Tales Have Happy Endings" - Ken Williams

☆ ☆ ☆ ☆

Tijdens de Covid-lockdown besloot Ken Williams eindelijk eens het boek te schrijven over wat er écht gebeurd is met zijn bedrijf Sierra On-Line, dat hij samen met zijn vrouw Roberta oprichtte in 1979. Not All Fairy Tales Have Happy Endings gaat slechts een klein beetje over de adventure games zelf, en de evolutie van de technologie, maar focust zich vooral op het zakelijke aspect.

Roberta zag vooral een nieuwe manier om verhalen te vertellen, én om ze interactief te maken. Computers kwamen in opmars, en de combinatie van de twee opende totaal nieuwe werelden.

Maar er moest ook nog een boterham verdiend worden. En wanneer mensen proeven van succes, willen ze meer. En dat is besmettelijk. Dus wanneer mensen hun neus in zaken steken waar ze eigenlijk totaal geen affiniteit mee hebben, louter en alleen omdat ze veel geld opbrengen, dan loopt het mis.

En dat is in feite Kens verhaal; hoe hij als mede-oprichter eerst buitengewerkt werd, en hoe hij dan zijn bedrijf in sneltempo zag wegkwijnen en uiteindelijk volledig verdwijnen in financiële constructies.

Het is een nostalgisch boek voor iedereen die de oude Sierra adventure games gespeeld heeft. Het is een grappig boek, met heel veel fotomateriaal, maar ook een tragisch boek, met veel briefwisseling. En eentje met een verhaal dat nog altijd actueel is, want vandaag zie je nog steeds soortgelijke bedrijven overkop gaan, terwijl je als buitenstaander zou denken dat het toch succesvolle ondernemingen zijn.

Maar zoals altijd is het heel tof om ook een beetje te lezen over de geschiedenis van die populaire spellen die in de jaren '80 en '90 bij wijze van spreken de wereld veroverden. Ik speel ze nog regelmatig, en sommige zelfs voor de eerste keer, op mijn andere blog, The Point 'n Clicker.

Recensie "The Death Cure" - James Dashner

☆ ☆ ☆ ☆
Met The Death Cure maakt James Dashner einde aan zijn Maze Runner trilogie. Wel, tenminste voordat hij besloot nog een prequel uit te brengen... Maar die is voor later!

Ondertussen weten we wel waar het allemaal om draait: de mensheid heeft een virus losgelaten, en ze zijn op zoek naar een geneesmiddel. Maar de manier waarop is niet zo netjes, om het eufemistisch uit te drukken.

Nadat Thomas en zijn vrienden uit de Maze zijn ontsnapt en daarna door de Scorch zijn getrokken, komen ze bij hun volgende beproeving terecht. Thomas wordt hierbij geïsoleerd en hij komt voor een belangrijke keuze te staan. Hij kan blijven vechten voor wat hij gelooft, of hij krijgt (misschien) de kans om meteen aan alles een einde te maken.

Ook als lezer zit je gevangen in die twijfel. Wie zegt de waarheid? Wat is nu de beste stap? Zou het kunnen? Of toch maar niet?

The Death Cure zit net als de twee eerdere delen vol actie. Het is opnieuw een zeer filmisch verhaal met thema's als vriendschap, vertrouwen en geloof, het noodlot, en zelfbehoud tegenover het algemeen belang. Offer je één iemand op voor velen? Opnieuw zeer vlot geschreven, zonder tierlantijntjes, perfect voor liefhebbers van het postapocalyptische young-adult genre.

Recensie "Heerlijke Nieuwe Wereld" - Aldous Huxley

☆ ☆ ☆
Tijd voor een klassieker! Ik stapte in de Heerlijke Nieuwe Wereld van Aldous Huxley zonder te weten in wát voor wereld ik eigenlijk terecht zou komen. En wat ik daar tegenkwam, verraste me enorm. Vaak wist ik niet of ik moest lachen of huilen. Er zit best een humoristisch kantje aan het verhaal, maar er is ook veel drama.

In de toekomstwereld die Huxley voorstelt, is de menselijke voortplanting vervangen door een fabriekscultuur. De lopende band, uitgevonden door Henry Ford, dient nu ook om mensen te "fabriceren". Ze worden gekweekt in flessen, en op voorhand wordt al bepaald wat voor klasse mens iemand zal worden. Het integreert ook een soort kloningsproces, waarbij één enkele eicel gedupliceerd kan worden tot 64 identieke embryo's.

Ook de relaties tussen mensen is helemaal veranderd. Er zijn geen ouders en kinderen meer, er zijn geen huwelijken. Iedereen is onvruchtbaar gemaakt, en seks is een pure vorm van ontspanning geworden. Iedereen mag en kan het met iedereen doen, er is geen sprake meer van partner"bezit". Je zou het een extreme vorm van polyamorie kunnen noemen, maar dan puur lichamelijk, zonder dat er echte relaties bij te pas komen.

Dan heb je Bernard, één van die nieuwe mensen maar waarbij toch iets misgegaan is in de "fabriek". Hij is wat kleiner dan de bedoeling was, en springt er dus wat uit. Niet alleen fysiek, maar ook mentaal is hij nog in staat tot eigen ideeën in plaats van deel uit te maken van de grote kuddegeest, of hive mind.

Bernard gaat veel om met Lenina, en samen gaan ze op een soort safari naar een regio van de wereld waar nog "wilde" mensen wonen, met een levensstijl nog steeds zoals vroeger, of hoe wij die zelf kennen. Zo ontmoeten ze John, de biologische zoon van een vrouw genaamd Linda, die de "beschaafde" wereld ooit ontvlucht is. John komt mee met Bernard en Lenina en zet zo de boel op stelten.

Ik ben niet intelligent genoeg om het allegorische aspect van dit boek volledig te analyseren. De leeservaring was in ieder geval aangenaam. Voor een verhaal van bijna 100 jaar oud was dit zeer leesbaar. Van het nawoord van Huxley snapte ik echter niets.

Recensie "Ik kom hier nog op terug" - Rob van Essen

☆ ☆ ☆ ☆
Het duurt even voordat Ik kom hier nog op terug van Rob van Essen echt interessant wordt. Pas op pagina 85 bereiken we het onderwerp dat op de achterflap wordt aangekaart: tijdreizen. En daarna duurt het nog eens 100 pagina's voordat het verhaal écht in actie schiet.

Gelukkig bevat het boek een aantal toffe en onverwachte wendingen. En is het aangenaam geschreven. Rob Hollander is het hoofdpersonage, voormalig filosofiestudent in Amsterdam, momenteel journalist, en op zoek naar een goed artikel. Hij denkt eraan om iets te schrijven over zijn vroegere medestudenten, Jambers style: waar zijn ze, wat doen ze nu? Zo komt hij in contact met Icks, maar die heeft totaal andere plannen met hem...

Icks woont in de Verenigde Staten en beschikt niet alleen over een teleporteur, om Rob van Nederland tot bij hem te krijgen, maar ook over een tijdmachine, waarmee hij Rob de kans geeft terug te keren naar een specifieke gebeurtenis in het verleden om de loop van de geschiedenis te veranderen. Wat getheoretiseer over alternatieve tijdlijnen en parallelle werelden. Een heel tof deel in het boek dat me wat deed denken aan 11-22-63 van Stephen King, waar iemand terugkeert om de moord of JFK te voorkomen, maar dan wat minder geloofwaardig uitgelegd.

Toch zit het allemaal best goed in mekaar. Het is een intrigerend verhaal en je vraagt je constant af wat er nog gaat gebeuren. En als ik het einde goed begrepen heb, is het best verbluffend en heel goed gevonden, maar ook zeer tragisch en zonder enige uitweiding heel snel afgelopen.

Rob van Essen heeft wel iets als auteur. Ik las van hem eerder De Goede Zoon en die vond ik ook goed. Ik kom hier nog op terug lijkt me in vergelijking toch iets minder, maar ik wil zeker ooit nog de rest van zijn oeuvre lezen. Alleen, die regels routebeschrijvingen in Amsterdam, die hadden niet gehoeven voor mij... Fijn voor de mensen die het daar kennen, natuurlijk, maar ik knap er echter op af...

Recensie "Until the End of Time" - Brian Greene

☆ ☆ ☆ ☆

Until the End of Time is het vierde boek van Brian Greene dat ik lees. Dit soort non-fictie hou ik voor tijdens mijn middagpauzes op het werk. Het is immers geen verhaallijn met personages en gebeurtenissen om allemaal te onthouden. Toch is het een boek om je gedachten bij te houden.

Verbazingwekkend genoeg beperkt dit boek zich niet alleen tot de fysica. Het maakt er uiteraard nog een groot deel van uit, maar Greene gaat ook de filosofische toer op.

Hij schrijft over het ontstaan van verhalen vertellen, en hoe dat talent - net als andere kunstvormen, trouwens - toch doorheen de generaties wordt meegenomen. Hoe past dit in het thema van de wet van de sterkste? Hoe draagt kunst en cultuur bij tot overleving?

Een ander thema is religie op zich. Iets wat rationeel gezien niet kan verklaard worden, zit toch vastgeroest in de geest van de moderne mens. Ook hier is weer de vraag hoe dit onderdeel van het overlevingsinstinct is geworden. En waar komen die ideeën die aan de basis van veel religies liggen precies vandaan?

Naast overleving bekijkt Greene ook de vernietiging van alles: op welke manieren is het mogelijk dat het leven op aarde aan z'n einde komt? Op elk niveau, van de planeet zelf, iets uitgebreider met het hele zonnestelsel, tot het ganse universum als geheel. Heel zwartgallige materie...

Greene schrijft heel toegankelijk en gepassioneerd, en het is moeilijk om het boek neer te leggen. Sommige zaken blijven wel moeilijk om voor te stellen en hebben dus wat tijd nodig om te bezinken, zelfs na die stukken een tweede keer te lezen. Ik ben dan ook niet van de slimste... Maar ik vind het zeker heel interessant leesvoer, en ik ben zeer benieuwd of hij misschien al aan een volgend boek bezig is.

Recensie "De Keizer van Nihon-Ja (De Grijze Jager 10)" - John Flanagan

☆ ☆ ☆ ☆ ☆
Het was even geleden dat ik nog een deel van De Grijze Jager las. Het recent overlijden van de schrijver, John Flanagan, was een goed moment om de draad terug op te pikken.

De Keizer van Nihon-Ja is (tot nu toe) mijn favoriete deel in deze reeks. Ik heb dat precies al een paar keer eerder gezegd... Maar het is een feit, de boeken worden beter. De verhalen worden langer, diepgaander. Het blijft uiteraard jeugdliteratuur, avonturenverhalen met af en toe een humoristisch kantje. Maar het leest wel enorm vlot, het is ontspannend terwijl er ook best spannende momenten in zitten.

Terwijl Halt en Will een versie van de Romeinse legioenen in hun wereld inspecteren, zit Arnaut in het verre, Oosterse land Nihon-Ja, een versie van Japan. De keizer dreigt van de troon gestoten te worden, en Arnaut neemt de taak op zich om te helpen deze coup te bevechten. Halt en Will, samen met Alyss en Evanlyn, horen gelukkig van de problemen en trekken er ook naartoe. Heel tof waren ook die scènes tussen Alyss en Evanlyn, hun rivaliteit en uiteindelijk hun samenwerking. Het hoeven inderdaad niet altijd de mannen te zijn die de show stelen.  

Ik vind het vooral heel verwonderlijk hoe geweldig Flanagan de gevechtsscènes weet te beschrijven. Vooral de strategische beslissingen van de personages, die moeten toch afgetoetst zijn bij militaire experts. Alles komt heel natuurlijk en geloofwaardig over. Ik zag alles voor me gebeuren, alsof ik naar een film zoals Braveheart aan het kijken was.

Recensie "Haunted Harbour: The Looe Ghost Guide" - Jonathan Boakes

☆ ☆ ☆
Toen ik zag dat Jonathan Boakes een soort van reisgids had geschreven over Looe, een havenstadje in Cornwall dat gevuld zou zijn met paranormale activiteit, moest ik het wel kopen. Jonathan Boakes maakt samen met zijn partner Matt "Bear" Clarke ook computerspellen waarbij je zelf op spokenjacht moet gaan. Daarnaast gaan ze blijkbaar dus ook effectief zelf op zoek met allerlei technologische snufjes om te proberen bewijsmateriaal te verzamelen.

Haunted Harbour: The Looe Ghost Guide dus! Ik vind het fascinerend maar geloof er zelf niet in. Maar de gids is best gedetailleerd en doet verslag van heel veel locaties waar ooit een spook gezien of gehoord zou zijn - door meerdere mensen; dat was wel een voorwaarde om opgenomen te worden.

Wat vooral opvalt en het ongeloofwaardig maakt, is hoeveel verschillende voorbeelden er zijn in zo'n geografisch gezien beperkte locatie. Wat maakt deze plek zo speciaal en zogezegd aantrekkelijk voor geesten? Zijn er zo nog andere plekken in de wereld? Of is dit puur een toeristische stunt?

In ieder geval, het meest interessante in dit boek vond ik de nachtelijke groepsexperimenten die Jonathan en Matt organiseerden. Heel intens beschreven voelt het wel alsof je er zelf bij was, en eerlijk gezegd maakt het me wel nieuwsgierig om zelf ook eens een keer aan te sluiten, mocht de gelegenheid zich voordoen, al was het maar voor de ervaring.

Enige minpunt aan dit boek is dat er omwille van het enthousiasme van de schrijver er toch redelijk wat typefoutjes ingeslopen zijn, die er door een extra nalezer toch makkelijk uit te filteren waren geweest...

In ieder geval kijk ik al even uit naar het volgende computerspel van deze mannen: Lammana: The Looe Island Mystery. Geen idee wanneer het uitkomt, maar ik ben vast speler van het eerste uur!

Recensie "Het laatste verhaal van Jamie Gunn" - Thomas Olde Heuvelt

☆ ☆ ☆ ☆
Het is altijd spannend om aan een nieuw boek van Thomas Olde Heuvelt te beginnen. Uiteraard ben ik gestart met Hex, een horrorverhaal dat zich eindelijk eens in de buurt afspeelde in plaats van de verre Verenigde Staten (of zelfs maar Engeland). Nu ja, in de buurt... In ieder geval dichterbij, namelijk Nederland.

Het werd meteen een traditie om zijn boeken als tweede te lezen, na mijn vrouw. Zij is écht de grote fan, en ging zo diep in het verhaal op dat ze Katharina écht leek te kunnen ruiken.

Daarna kwam Echo. Iets minder, in mijn ogen. Er zat wat teveel Engels in naar mijn smaak. Dat kwam natuurlijk door de keuze die Olde Heuvelt maakte wat zijn personages betrof. Het was ook een grootser verhaal dan Hex, misschien iets té groots. Ik had het gevoel dat hij iets te snel de epische kant van Stephen King op wou gaan. Ik vond het nog wat vroeg, en het kwam er ook niet volledig uit.

Toen werden we bevangen door het mystery van de Orakel. Dit was terug meer van wat ik oorspronkelijk van Echo had verwacht. Een verhaal opnieuw wat dichter bij huis. Herkenbare personages. We voelden ons weer thuis. Alleen het einde, dat had een iets te hoog actiefilmgehalte en was soms moeilijk te volgen. Alsof het geschreven was met een verfilming al in gedachten.

Het beste was voor mij November. Weliswaar opnieuw een verhaal dat zich in de Verenigde Staten afspeelt, maar het sluit het dichtst aan bij veel van de verhalen van Stephen King: een kleine gemeenschap met heel veel personages waar vreemde dingen gebeuren. Dit is de ware verhalenverteller Thomas Olde Heuvelt. Mijn vrouw wil heel graag eindelijk eens een Stephen King lezen, en als ze fan is van November, dan wil ik haar eigenlijk De Noodzaak/Needful Things aanbevelen, een typisch Castle Rock verhaal...

Thomas Olde Heuvelt heeft dat trouwens door, die kracht van verhalen, en de macht van de verhalenverteller. In Het laatste verhaal van Jamie Gunn neemt hij dat letterlijk, en neemt hij er ook een loopje mee dat meermaals die fourth wall doorbreekt. Opnieuw een verhaal dat zich afspeelt in de Verenigde Staten, met name in de staat New York. We zien de stad New York, maar ook Yonkers en Sleepy Hollow. En het is dat laatste dat de lont doet ontbranden. Het verhaal van Washington Irving, de legende van de ruiter zonder hoofd. Een kind dat heel fel beïnvloed wordt door dit verhaal, mede dankzij zijn vader. Een vader die dan sterft, waardoor het kind - Jamie Gunn - een trauma oploopt. En trauma's laten littekens achter, en in horrorverhalen durven littekens en oude wonden wel eens opnieuw open springen, waardoor er vers bloed naar buiten sijpelt.

Het laatste verhaal van Jamie Gunn gaat over de kracht van verhalen en wat die met je doen. Hoe ze de verbeelding prikkelen, waardoor je dingen gaat geloven die niet echt zijn, en hoe ze op het moment dat je een goed verhaal beleeft, je hele leven overnemen. De kracht van suggestie. Gooi er nog een monster in geïnspireerd door de Japanse demonen. En maak het dan zo persoonlijk mogelijk. Vertel het vanuit de eerste persoon; laat de verteller de lezer af en toe rechtstreeks aanspreken, maar niet té vaak; en maak die verteller dan ook nog heel herkenbaar, geef hem karakteristieken en andere details waardoor de lezer de vergelijking gaat maken met de wérkelijke schrijver van dit verhaal: Thomas Olde Heuvelt zelf.

En dan is er nog de hype. #dontreadthelastpage. Lees de laatste pagina niet. Want als je dat doet, dan sterf je. Het is The Ring, maar in boekvorm in plaats van de videocassette. Maar het is ook Olde Heuvelts eigen ding. Want door het allemaal zo persoonlijk te maken, is het niet zomaar een horrorverhaal.

En ja, de hype had me zeker te pakken. Maar wat doet een hype ook vaak? Teleurstellen, want de verwachtingen worden te groot. Ik had dus íetsje meer verwacht, maar ik kan niet goed zeggen wat precies. Misschien was Olde Heuvelt net iets te ver gegaan met het proberen alles zo écht mogelijk te maken, en ontbrak dan uiteindelijk die echtheid een beetje, of voelde het nét iets te geforceerd, ik weet het niet. Maar het is een gevoel, en niet iets waar ik in deze recensie echt mijn vinger op kan leggen. Misschien was het gewoon een kwestie van logistics, doordat het einde van het verhaal - dat ik dus eigenlijk niet mocht lezen - zich niet echt beperkte tot alleen die laatste pagina. Ik had dus per ongeluk al teveel gelezen voordat ik effectief aan die laatste pagina kwam; en daarna volgde er trouwens nog een afsluiter... Ik nam het dus vast allemaal wat te letterlijk...

Maar geen probleem! In ieder geval heb ik weer genoten van dit nieuwe boek van toch wel één van mijn favoriete schrijvers. Stephen King, Dean Koontz, Thomas Olde Heuvelt, ze passen allemaal netjes in mijn boekenkast. En ooit gaat er wel eens een leesmarathon van komen: van Hex tot en met Jamie, alle boeken back-to-back, een horrorzomer misschien. Of winter... Ik kijk er al naar uit, alsook naar het vólgende boek van Olde Heuvelt, dat zich waarschijnlijk weer eens wat dichter bij huis afspeelt, en waarin hij misschien een eigen draai geeft aan welbekend horrorthema... Doet me er trouwens aan denken dat ik 'Salem's Lot van Stephen King ook nog nooit gelezen heb...

Recensie "De Nieuwe Wereld" - Frank McCourt

☆ ☆ ☆ ☆  
De nieuwe wereld van Frank McCourt is het directe vervolg op De as van mijn moeder. En om eerlijk te zijn, ik vond het een veel toffer boek om te lezen. Het eerste boek was zeker ook een topper, alleen werd je soms wat mismoedig van alle ellende die Frank meemaakt. Omdat in dit tweede deel Frank ouder is en zijn thuis in Ierland achter zich heeft gelaten, speelt dat niet zo'n grote rol meer. 

Frank is teruggekeerd naar de Verenigde Staten, meer specifiek naar New York. Vooraleer hij daar probeert een fatsoenlijke scholing te volgen in de lerarenopleiding, doet hij eerst zijn legerdienst in Duitsland. Daarna ontdekt hij dat hij best goed kan schrijven, vooral als het over zijn jeugd in Ierland gaat. En uiteindelijk wordt hij inderdaad leraar, wat soms tot grappige situaties leidt.

Tussendoor lezen we ook over zijn liefdesleven. Hij heeft een oogje op de blonde, blauwogige Alberta die hem eigenlijk friendzoned - hij moet haar ook Mike noemen. De evolutie van die relatie is eigenlijk het enige dat we stoorde aan dit boek; de situatie veranderde immers veel te snel, het was een kwestie van nog geen twee pagina's. Dat vond ik persoonlijk heel ongeloofwaardig.

In De as van mijn moeder was het vaak moeilijk om een onderscheid te maken tussen de stem van de verteller - want Frank vertelt alles vanuit zijn ik-persoon - en de stemmen van de andere personages - want er is totaal geen dialoogpunctuatie. Die stijl zet McCourt verder in De nieuwe wereld, maar deze keer is het een stuk makkelijker om die dialogen er effectief uit te halen. Dat is dus een grote verbetering, en maakte het boek veel aangenamer om te lezen.

Het wonderbaarlijkste is dat dit dus autobiografische boeken zijn; daar had ik geen idee van voordat ik ze begon te lezen, dus dat was een heel speciale ontdekking. Dat verklaart uiteraard ook waarom alles zo realistisch overkomt; het is namelijk allemaal echt gebeurd. Misschien zal er hier en daar wel wat dichterlijke vrijheid inzitten, maar ik veronderstel dat de grote lijnen wel zullen kloppen.

Mocht ik ooit op de andere boeken van Frank McCourt stuiten, dan zal ik ze zeker ook lezen!

Recensie "Het Einde van de Dood" - Liu Cixin

☆ ☆ ☆ 

Het vervolg op Het Drielichamenprobleem en Het Duistere Woud leest even vlotjes als die vorige twee delen, maar de moeilijkheidsgraad stijgt toch serieus.

In Het Einde van de Dood van Liu Cixin volgen we vooral Cheng Xin, vier eeuwen na haar normale leven in de 21e eeuw. De ruimtetechnologie van de mensheid is ondertussen ver genoeg gevorderd dat ze de rand van het zonnestelsel hebben bereikt, maar nog steeds te beperkt om te kunnen ontsnappen aan een mogelijke buitenaardse aanval.

Waar we in het vorige deel de "Muurschouwers" hadden, krijgen we nu de "Zwaardhouders". Deze mensen hoeven geen plan meer te bedenken; nu krijgen ze gewoon de machtiging om hun vinger op de knop te leggen van een specifiek dreigement waarmee de buitenaardsen afgeschrikt zouden moeten worden.

Vanuit onverwachte bron krijgen we echter nog andere opties aangereikt, maar in een verhalende sprookjesvorm als een soort codetaal. Het is vooral tof om zelf proberen te achterhalen welke elementen uit het sprookje effectief van belang zijn, en wat ze zouden kunnen betekenen.

Heel moeilijk te vatten zijn de scènes rond de twee- en vierdimensionale ruimtes. Die zijn heel moeilijk om visueel voor te stellen, hoewel de auteur zijn uiterste best doet om het zo vatbaar mogelijk uit te leggen.

Desondanks vond ik het een spannend verhaal dat moeilijk neer te leggen was; een verhaal waarbij de hele mensheid, de hele planeet Aarde op het spel staat. Misschien allemaal ook metaforisch gebruikt voor alle ellende in de wereld. Het stelt niet alleen wetenschappelijke vraagstukken, maar ook filosofische over zelfopoffering, volledige afzondering, en een nieuw begin.

Ik begon deze trilogie te lezen op 13 januari 2026. Tussendoor heb ik een paar kortere boeken gelezen, maar 2,5 maand later komt deze reis aan z'n einde. Het was een uitdagende maar zeker ook aangename science-fiction-ervaring.

Recensie "Het Donkere Woud" - Liu Cixin

☆ ☆ ☆ ☆
Het vervolg op Het Drielichamenprobleem is stukken beter! Misschien komt het omdat ik eerst de Netflixreeks zag, dat het oorspronkelijke verhaal en personages volledig verknipte en waardoor ik dus andere verwachtingen had bij het lezen. Het Donkere Woud van Liu Cixin is vers, onontgonnen grond, mijn allereerste ervaring met dit deel van het verhaal, en ik vond dit deel subliem.

Het boek gaat verder waar het vorige stopte. De mensheid wordt bedreigd door een buitenaardse invasie. Maar die vloot zal pas over 400 jaar arriveren. Er is dus nog tijd om een plan te bedenken. Nadeel is wel dat de aliens al zogenaamde "sofonen" naar de Aarde hebben gestuurd: kwantumgelinkte elementen die alles en iedereen bespioneren en meteen alle informatie aan de Trisolaranen doorgeven.

Een nieuw plan dus: er worden vier "Muurschouwers" aangesteld. Deze mensen moeten in het geheim plannen beramen om de mensheid te redden. Ze mogen met niemand hierover communiceren; alles moet in hun eigen hoofd blijven. Ze krijgen alle toestemmingen en alle middelen, en de bedoeling is dat ze ook verwarring zaaien door rare opdrachten te geven.

Om ervoor te zorgen dat hun plannen in de toekomst het gewenste effect gaan hebben, worden ze ook in een lange slaap gebracht, een "hibernatie". En zo is het plots 200 jaar later, en verandert het boek in een werkelijke science-fiction verhaal, met een heel andere menselijke beschaving en cultuur en  technologische vooruitgangen.

Ik las het verhaal van de Muurschouwers heel graag, en was heel tevreden met het einde. En nu volgt er nog een derde deel! De Netflixreeks zou ook een nieuw seizoen krijgen, en ondanks de totale verwestering van het verhaal ben ik toch benieuwd wat ze er van gaan maken.

Recensie "Gabriel Knight: The Legacy of the Schattenjäger" - Mark P. Carpenter

☆ ☆ ☆
Toen ik 15 of 16 was, kreeg ik een onverwachts kerstcadeau: het computerspel Gabriel Knight: Sins of the Fathers. Ik was meteen verkocht door het verhaal dat zich afspeelt in de realistische wereld, vol geschiedenis, met serieuze thema's; een groot verschil met de meeste andere spellen die het toch vaak van humor in een tekenfilmstijl moeten hebben. De twee volgende spellen in de Gabriel Knight reeks zou ik dan later uiteraard ook spelen.

Sins of the Fathers neemt het voodoo-geloof in New Orleans en verzint er een fictief moordmysterie bij. The Beast Within combineert de geschiedenis van koning Ludwig II van Beieren en componist Richard Wagner met de mythe van weerwolven. En Blood of the Sacred, Blood of the Damned kiest voor vampieren om het geheim van Rennes-le-Chateau te ontrafelen, verbonden met de bloedlijn van Jezus in een verhaal waar Dan Brown nog jaloers op zou zijn. Van mij mogen er gerust meer spellen gemaakt worden die hun fictief verhaal vermengen met historische feiten.

Mark P. Carpenter is ook een fan, en dat is duidelijk met zijn uitgebreide recensie of essay Gabriel Knight: The Legacy of the Schattenjäger. Uitgebracht in eigen beheer, beschrijft het Marks eigen ervaringen met de spellenreeks, en wat achtergrondinformatie die hij erover heeft opgezocht. Het is een boek geschreven door een fan, want het is niet gelinkt aan de makers van de spellen.

Mark schrijft heel herkenbaar en hoe meer ik las, hoe meer het begon te kriebelen om de spellen opnieuw te spelen. Hij schrijft heel gepassioneerd, maar valt ook wel vaak in herhaling. Alsof het boek is samengesteld uit verschillende al eerder geschreven stukken die hij nu aan elkaar heeft geplakt, met als gevolg dat er soms wel dingen terugkomen. Wat op zich niet erg is, maar door de uitgebreide manier waarop lijkt het alsof hij echt vergeten is dat hij die dingen al eerder heeft aangehaald.

Regelmatig beschrijft hij ook een scene uit de spellen waarbij ik dacht, zo herinner ik het mij niet! Een extra reden om de spellen nog eens opnieuw te spelen, misschien, maar ik dacht ze toch best goed te kennen dus bij mij kwam het over als fouten.

Het is waarschijnlijk de nostalgie waardoor ik dit een tof tussendoorboekje vond. Ik had het misschien graag wat uitgebreider gehad; volgens mij kun je over elk spel een boek van dit formaat schrijven, als je echt voor een diepe analyse gaat. 

Recensie "Twist" - Colum McCann

☆ ☆ ☆
Twist van Colum McCann voelt als een moderne Moby Dick. Geen jacht op een walvis, maar ook de zoektocht van een man naar een betekenisvol leven. 

Ierse schrijvers zijn top. Dat hebben we al langer ontdekt. Colum McCann schrijft ook een vlot leesbaar boek. Hoewel het me persoonlijk inhoudelijk niet zo aanspreekt. Ik had de hele tijd het gevoel dat er niet veel in gebeurt.

Natuurlijk lees je een literair boek niet voor de grootse gebeurtenissen maar voor de taal, de sfeer die de woorden oproepen, en de menselijke psychologie die ermee getoond wordt.

Journalist Anthony Fennell krijgt de opdracht een artikel te schrijven over de mensen die breuken repareren in onderzeese internetkabels. Zo komt hij bij Joseph Conway in Kaapstad terecht.

Conway is de Ahab in het verhaal. Een man met een passie voor duiken, vooral het freediven zonder enig hulpmiddel, en hij doet zijn werk goed. Maar er schuilt meer in Conway. Een mysterieus verleden. Een vreemde relatie met zijn vrouw Zanele, een beroemd model. Er hangt een melancholische sfeer over hem heen, alsof hij niet is wie hij wil zijn, of kan zijn, niet het leven heeft dat hij zou willen.

Anthony zelf heeft ook wel wat bagage. Gescheiden. Hij heeft een zoon die hij al in jaren niet meer gezien heeft, en hij liegt zelfs over zijn bestaan in een gesprek met Zanele. Anthony gedraagt zich ook raar bij Zanele, alsof hij haar ook voor zich wil winnen, maar niet helemaal. Vooral wanneer hij haar opzoekt aan het einde van het boek voelt dit heel overbodig en not done.

McCann schrijft als de deining van de zee, als de golven die breken op het strand. Hij schrijft in relatief korte zinnen, heel soms zelfs met slechts één woord, net zoals je op het strand soms kunt twijfelen of het nu eb of vloed wordt, omdat het water niet altijd even ver reikt.

Maar eerlijk, het is een verhaal waarvan niet veel blijft hangen, waarvan de scenes snel terug naar zee weggespoeld worden. Misschien omdat ik zelf niet zo'n waterrat ben.

Recensie "The Friend of the Family" - Dean Koontz

☆ ☆ ☆ ☆
Ik heb genoten van The Friend of the Family van Dean Koontz. Zoals gewoonlijk dook ik erin zonder te weten waarover het boek gaat. In het kort: de zeventienjarige Alida wordt uitgebuit in de freak show van Captain Farnam. Wanneer het koppel Loretta en Franklin Fairchild toevallig een optreden bijwonen, kopen ze van hem over en geven haar een fatsoenlijk thuis als vierde kind van het gezin. Er blijkt echter wel wat meer met Alida aan de hand te zijn dan lichamelijke misvormingen...

Het verhaal start in 1930 en loopt met hier en daar enkele tijdsprongen tot na de Tweede Wereldoorlog. De geest van het verleden zweeft ook over de tekst. Hoewel het moderne bewoordingen zijn, voelt het toch ouderwets aan. Mensen praten niet op deze manier. Het zijn misschien ook dialogen die eerder thuishoren in de oude films die een grote rol spelen in het verhaal, of die meer passen bij boeken zoals Little Women van Louisa May Alcott; hier moest ik trouwens ook de hele tijd aan denken wanneer ik me het gezin Fairchild voorstelde. Fairchild, mooi kind, trouwens ook niet willekeurig gekozen.

Verwacht echter niet te veel spanning in dit boek. Zelfs de dreiging waar doorheen het verhaal regelmatig naar verwezen wordt, stelt niet veel voor en de helden hoeven zelf niet eens iets te doen om de vijand te verslaan. De échte vijand is immers wat vaak in ons binnenste verborgen zit: gebrek aan zelfvertrouwen en een laag zelfbeeld, denken dat we er niet toe doen, dat we dingen niet waard zijn. Er zijn te veel goede mensen met dit probleem, en te veel slechte mensen die het tegenovergestelde denken. En die rollen moeten we dringend omdraaien.

Want waar het ook om draait, zijn de thema's van haat en woede, jaloezie en hebzucht. Ik had het al over de Tweede Wereldoorlog; Koontz herinnert ons aan de gevolgen van oorlog die een doodnormaal gezin moet ondergaan. Dit is zeker geen oorlogsverhaal, maar Koontz wil ons duidelijk als boodschap meegeven dat we ervoor moeten zorgen dat ons eigen leven van vandaag niet in het oorlogsverhaal van morgen verandert.

Recensie "Het Drielichamenprobleem" - Liu Cixin

☆ ☆ ☆
Onlangs had ik wat tijd om eindelijk eens naar de Netflix-serie 3-Body Problem te kijken. Na een paar afleveringen was ik zo onder de indruk, dat ik toch wel eerst eens het boek wou lezen voordat ik verder keek.

Zo belandde Het Drielichamenprobleem van Liu Cixin op mijn schoot. Ondanks de moeilijke materie ben ik er toch vlotjes doorheen geraakt.

Het verhaal speelt zich af in China, maar de vertaler heeft zich gebaseerd op de Engelse versie die cultureel al wat werd aangepast voor de westerse lezers. Sommige termen die voor Chinezen parate kennis zijn, worden dus wat beter uitgelegd. Blijft wel dat het nog steeds een heel andere cultuur is, en uiteraard hebben de personages ook namen waar wij hier totaal niet aan gewend zijn, dus was het soms ook wel lastig om iedereen uit elkaar te houden, maar met wat scherpere aandacht mag dit eigenlijk geen probleem zijn.

Het verhaal gaat over een Chinees onderzoek naar buitenaards leven via radiogolven. In de jaren '60 stuurde de mensheid signalen de ruimte in, in de hoop ooit antwoord te krijgen. Wanneer zo'n antwoord dan toch komt, blijkt de toekomst van de mensheid op het spel te worden gezet. De bewoners van de planeet Trisolaris, in het driezonnenstelsel Alpha Centauri, staan op het punt hun thuis te verliezen in een grote ramp, en zoeken dus een nieuwe woonplaats. Over 400 jaar zullen ze hier zijn, en ze zijn al volop bezig de weg te plaveien.

Er zit heel veel wetenschap in dit boek, en ik geef eerlijk toe dat ik niet alles volledig begreep, hoewel ik me toch gelukkig prijs dat ik ondertussen wel wat boeken van Brian Greene achter de kiezen heb. Daarnaast passeert er ook veel politiek en filosofie de revue. Maar de schrijfstijl is heel aangenaam en leest vlot. Ik heb ondertussen de reeks verder bekeken en ben ook van plan de andere boeken te lezen, want het verhaal is zeker nog niet voorbij! 

Recensie "The Scorch Trials" - James Dashner

☆ ☆ ☆
Het tweede deel in de Maze Runner reeks van James Dashner, The Scorch Trials, gaat meteen verder waar het eerste boek stopte. Thomas en de overlevende Gladers waren ontsnapt uit het doolhof en dachten dat ze vrij waren. Maar nu vinden ze zich opnieuw opgesloten, Teresa is verdwenen en in haar plaats is er nu een onbekende jongen, Aris, die hen vertelt dat hij samen met een groep meisjes uit een ander doolhof is ontsnapt.

Het mysterie wordt dus nog groter, en de groep krijgt een nieuwe opdracht: ze moeten een gevaarlijke regio doorkruisen en een "veilige haven" bereiken. Doen ze dat, dan krijgen ze een geneesmiddel voor een dodelijk virus waarmee ze allemaal geïnfecteerd zijn.

Ik dacht dat ik de verfilming van dit tweede deel ook gezien had, maar hoe verder ik in het boek vorderde, hoe meer ik dat begon te betwijfelen. Ik vond dit deel minder meeslepend en spannend. Het focust ook minder op het mysterie en de actie, maar meer op het al dan niet vertrouwen van mensen.

Er komen extra spelers in het spel die de groep wat uit elkaar trekken. En het is voor Thomas moeilijk om te bepalen wie hij nog kan vertrouwen. Verraad is een groot thema in dit boek, maar het wordt ook gebruikt om een psychologisch spelletje te spelen. Want dat verraad kan evengoed opgezet spel zijn. Na verloop van tijd weet je het gewoon allemaal niet meer. In plaats van een avonturenverhaal zou je het bijna meer als een spionageverhaal kunnen beschouwen.

Het is zeker geen slecht verhaal, maar er komen meer en meer lagen in waardoor je niet meer weet wat de waarheid is en wat een leugen. Ik hoop dat in het volgende boek toch een groter tipje van de sluier wordt opgelicht.